Kâğıt paralar ya da diğer adıyla banknotlar, en basit haliyle üzerinde yazdığı kadar değerli olan maddi evraklardır. Ve baktığınızda üzerinde çıkarıldıkları kurum olan merkez bankalarının en yetkili kişilerinin imzaları bulunur. Bu haliyle banknotlar aslında bir borç senedi mahiyeti de taşırlar. Yani bu merkezi bir otoriteye bağlı olan değerli evrakları kaynağı olan merkez bankalarına götürdüğünüzde size aynı değer karşılığı bir şey vermeleri gerekir. Para günümüzde artık herhangi bir karşılığı olmadan basıldığı için muhtemelen böyle bir durumda size götürdüğüz banknotun daha küçük birimlerini vereceklerdir. Bu durum bu evrakların değer ölçütünü yansıtırken para birimi olarak anılmalarını sağlar.

Yukarıda bahsettiğimiz paranın değer fonksiyonu dışında 3 fonksiyonu daha bulunur. Bunlardan ilk akla geleni paranın bir değişim (mübadele) aracı olduğudur. Para ile satın alınan her şeyde paranın bu fonksiyonunu kullanırız. Diğer bir özelliği servet aracı olmasıdır ki bu fonksiyonu para ile yapılan tasarruf ve yatırımları temsil eder. Paranın son özelliği ise iktisadi politika aracı olmasıdır. Parayı çıkaran merkez bankaları, çıkardıkları kıymetli evrakları aynı zamanda fiyat istikrarını sağlamak amaçlı kullanırlar.

Para, yüzyıllardır toplumların peşinden koştuğu hatta bir araçtan çok amaç haline gelmiş bir olgudur. Şimdi ise teknoloji devriminin başındayız. Para elbette ki değerinden bir şey kaybetmeyecek fakat şekil değiştirmesi kaçınılmaz gibi gözüküyor.

paranın tanımı değişecekGelişen teknoloji belki de önümüzdeki yıllarda paranın tanımını değiştirecek ve küresel dünyada yeni bir para tanımı söz konusu olacak. Bitcoin! Satoshi Nakamoto bir kişi midir? bir projenin simgesi midir? kimse bilmiyor. Ama oluşturduğu dijital varlık tüm dünya düzenini değiştirmek üzere. İşte bu yüzden buradayız, buradasınız.

Bu temelleri atılmak üzere olan yeni dünya düzeni, merkezsizlik üzerine inşa edilmek isteniyor. Her ne kadar şu an için bu ütopik bir kavram olarak karşımıza çıksa da bu yeni düzenin savunucuları, global adaptasyonu sağlayarak paranın merkezi otoritelerden kurtulup insanlığın refah düzeyini daha yüksek seviyelere çıkaracak bir araç olması için mücadele ediyorlar.

İsterseniz şimdi paranın tanımını değiştirme potansiyeline sahip olan kripto paraların ilki Bitcoin’in temel özelliklerine göz atalım, hem bilgilerimizi tazeleyelim hem de yeni dünya düzenin paranın nasıl görüneceği ile ilgili ipuçlarını bulmaya çalışalım.

Merkezsizleşme

Merkezsizleşme, merkezi olmayan yapı gibi kelimeler kripto ekosisteminde karşımıza çıkan ilk terimlerdir ve ekosistemin doğasını oluşturur. Blockchain tabanlı kripto şirketleri, projelerine başlarlarken merkezsiz olma parolası ile yola çıkarlar.

Bu noktada akıllara birilerinin sahip olduğu ve birileri tarafından inşa edilen bir yapının nasıl merkezsiz olabileceği sorusu gelebilir. Bu soruyu tek cümle ile açıklamamız gerekirse; merkezsizlik, yapılan işlemlerde aracı olmaması durumu diğer bir ifade ile 3. kişi/kurum olmadan yapılan ticaretin bir durumudur. Elbette ki kurulan teknolojiyi oluşturan bir ekip bulunur. Ekip projeyi inşa eder, fakat merkezsiz düzende işlem kişiler arasında gerçekleşir. En güzel örneklerinden biri de “peertopeer-P2P” teknolojisi olarak bilinen kişiler arası yapılan işlemlerdir.

Konuya Bitcoin özelinde yaklaşırsak, P2P teknolojisi kullanılarak herhangi bir aracı olmadan kişiler arası ticaret yapılabilir. Böyle bir para alışverişinde bir banka yada aracı bir şirkete ihtiyaç duymazsınız.

Şeffaflık

Kripto ekosisteminde kripto para ekonomisi dışında kalan finansal sistemler geleneksel finans alanı olarak adlandırılır. Ve bu geleneksel finans alanını önde gelen kurum ve kişileri Bitcoin ve altcoinlerden oluşan kripto ekonomisine şiddetle karşı çıkarlar. En büyük dayanakları ise kripto paraların kara para aklama faaliyetlerinde ve yasa dışı ticareti finanse etmek için kullanılabilir olduğudur.

Şimdi bu savın gerçek bir dayanağı olup olmadığına kısaca bakalım. Öncelikle kabul edilmelidir ki kara para aklama faaliyetleri ve yasa dışı işlemlerin tarihi 2008 yılı sonunda yani kripto paraların doğuşu ile başlamadı. Bu tür suçların oldukça uzun bir geçmişi var. Ve finansal araçları da bilindiği gibi para.

Toplumsal bir olgu olan suçu işleyen kişiler, elbette kendi işlemlerini gizleyebilecek finansal araçları tercih etme eğilimindedir. Bitcoin ise geleneksel finansçı ve ekonomistlerin iddia ettiğinin aksine yasa dışı faaliyetleri önlemek ve belirlemek adına uygun bir araç olabilir. Nasıl mı?

Bunun en büyük nedeni Bitcoin’in şeffaf bir düzen içerisinde faaliyet göstermesidir. Bitcoin’in teknolojisini oluşturan Blockchain tüm işlemlerin geçmişinin yazıldığı bir defter gibidir. Ve yapısı gereği geriye dönük olarak değiştirilemez. Aynı zamanda halka açık bir defterdir. Tüm işlemlere ağda bulunan herkes erişebilir, temel bir bilgiye sahip olan herkes tarafından anlaşılabilir bir blok zincir yapısına sahiptir.

İşlemler için kullanılan adresler elbette şifrelenebilir. Fakat bu durum, bu iş için özel yetiştirilmiş ve çok kapsamlı erişim yetkisine sahip güvenlik güçleri için bir engel değildir. Bu şekilde Bitcoin ve altcoinler, aslında şeffaf olduklarını kanıtlar durumdadırlar.

Durum böyleyken bu şeffaf finansal düzene karşı çıkmak çok da mantıklı gelmiyor.

Güvenlik

Hangi sıklıklarda kredi kartı veya nakit olarak harcama yaptığınızı düşünün. Çoğumuz bu harcamaları belgelendirmiyoruz. Geriye dönük takip etmeye çalışsak bir takip mekanizması olmadığı için muhtemelen bu iş zor ve eksik olur. Ayrıca nakit taşımanın getirdiği kaybolma, çalınma riskleri ve kredi kartı sahtekârlığının günümüzde devasa bir endüstriye dönmüş olması, bize geleneksel ödeme yöntemlerinin çok da güvenli olmadığını gösteriyor.

Alternatif bir ödeme yöntemi olarak Bitcoin ve altcoinler paranızı takip edebildiğiniz, işlem geçmişinin oluşturulma şekli bakımından bir başkasına nakit ödeme veya kredi kartı bilgilerinizi vererek alacağınız riski ortadan kaldıran güvenli bir yapıya sahipler.

altetnatif ödeme yöntemi bitcoin dijital para kripto paraÖrneğin, Bitcoin ağında yapılan tüm işlemler zincir halinde bulanan bloklara kaydedilir. İşte Blockchain’e adını veren sistem budur. Sistem kabaca, her bloğun kendinden önce gelen bloğa karmaşık bir algoritma ile benzersiz matematiksel değerlerle bağlanması şeklinde çalışır. Bu da işlemlerin güvenli bir şekilde yapılmasını ve ödeme kontrolünü sağlar.

Sahip olduğu güvenli sistemden dolayı Bitcoin, yaygın kullanım aşamasında paranın nereye gittiği konusunda kullanım kolaylığı sağlayacakken, aynı zamanda emniyetli bir ödeme sistemi haline gelecek.

Bitcoin ile fonlarınızın kontrolü sadece sizde

Tasarruflarınızı banka hesaplarınızı tutuyorsanız, banka ile veya devlet ile yaşadığınız bir sorundan ötürü hesaplarınıza bloke konulabilir. Ya da ödeme sistemleri hizmeti veren bir kuruluşta hesabınız varsa burada tutmuş olduğunuz fonların ilk kontrolü bu kurumlardadır ve hesabınızı herhangi bir nedeni gerekçe göstererek dondurabilirler.

Bitcoin konusunda ise sizden başka hiç kimse paranızı kontrol edemez. Özel anahtarlar ile erişilen cüzdanların tek sahibi siz olursunuz. Ayrıca donanım cüzdanları ile dilerseniz kripto paralarınızı çevrimdışı olarak fiziki bir şekilde saklama imkanına kavuşursunuz. Bu durumda en büyük sorumluluk cüzdana erişim için tek yol olan özel anahtarların güvenli şekilde saklanmasıdır. Bu şekilde hiç kimse harcamalarını ve tasarruflarınızı kısıtlayamaz. Bu ise size yüklenen sorumluluğun yanında finansal açıdan daha fazla özgürlük getirir.

Kripto para sisteminin sınırsız olması

İnternet bağlantısı olan herhangi bir yerde Bitcoin gibi bir Blockchain ağına katılabilmeniz, sistemi sınırsız hale getirir. Hatta bazı teknoloji şirketlerinin uydu aracılığıyla geliştirdiği teknolojiler sayesinde internet bağlantısı olmaksızın tüm dünya üzerinden kripto para işlemi yapmak mümkün hale geliyor. Böylece hiçbir fiziksel, ulusal veya coğrafi sınırlama kalmıyor. Bu ise kripto paraları her an kullanılabilir ve likit bir varlık olmasını sağlıyor. Bu arada kur farkı olmaması, sistemin geleneksel sitemlerinin kesintiye uğrama ihtimalinden çok daha düşük olasılığa sahip olması ve göz ardı edilebilir işlem ücretleri bu sınırsız sistemin diğer artılarını oluşturuyor.

kripto para dijital paraBitcoin, global bir para birimi olma yolunda hızla ilerlerken dünyanın her hangi bir yerinde -3. Dünya ülkeleri dahil- bulunan bir kişiye çok kısa sürelerde anında para gönderme imkânı sunuyor. Ayrıca bu para transferini, herhangi bir dönüşüm olmadan ve banka kullanmadan yapabiliyorsunuz.

Kripto paraların en güçlü özelliklerinden biri olan bu kullanım durumu, paranın kullanımının bu çağda nasıl değişeceğinin en büyük göstergesi.

Kripto paralarla birikim ve tasarruf yapma

Kripto ekosisteminde sıkça rastlanan bir terimde “store of value” yani değer deposu kavramıdır. Bunu paranın servet biriktirme aracı olma özelliği ile eş değer tutabiliriz. Geçmiş dönemlerde sıkça dijital altın olarak anılan Bitcoin, paranızın değerini koruma yanında önemli getiriler sağlayan bir varlık olarak dikkat çekti. 2017 rallisi Bitcoin’in kendini tüm dünyaya tanıttığı bir süreçti. Ardından 2018 yılı ise büyük bir düzeltme yılı olarak geçti. Fakat kullanım durumu daha da genişledikçe Bitcoin’in spekülatif işlemlerden dolayı maruz kaldığı şiddetli dalgalanmalar azalacak gibi görünüyor. Bu durumda da fiziki altın gibi önemli bir servet aracı olması kaçınılmaz olacak.

Geleneksel piyasalara sahip gelişmiş ülkelerde son 10 yılda faizlerin sıfıra yaklaşma eğiliminde olduğunu gördük. Paranın vadesiz olarak durması ise ülkelerdeki enflasyonist ortama göre satın alma gücünün düşmesi anlamına geliyor. Hatta bazı ülkeler –bir örneğine Japonya’da rastladığımız- bankada duran tasarruflar için negatif faiz uygulamasını kullanır. Bunun anlamı sizin paranızı muhafaza ettikleri için sizden ücret almalarıdır.

Bitcoin alternatifinde durumu masaya yatırırsak; Bitcoin’in arzının sınırlı olması -21.000.000 tokeni aşmayacak- uzun vadede değer artışının devam etmesini muhtemel kılan bir özelliktir. Kripto topluluğu ise bu konuda ikiye bölünmüş durumdadır. Buna göre kripto varlıkları borsalarda değerlendiren yatırımcılar değer artışı yönünde bir arzuya sahipken kimileri de daha likit bir varlık olarak gündelik kullanımda daha çok yer almasını isterler.

Tasarruf ve birikim konusunu sonuca bağlayacak olursak; Bitcoin geleceğe yatırım yapmak isteyenler için sahip olduğu potansiyel ile iyi bir alternatif olarak duruyor diyebiliriz.

Bitcoin ile ‘meritokrasi’nin temelleri atılıyor

Sıkça duymadığımız bir terim olan meritokrasi, genel olarak kişilerin bireysel üstünlüğüne ve yeteneklerine dayalı bir yönetim biçimi olarak tanımlanabilir.

Şu an ki ekonomik düzene hakim olan ekol kapitalizm, bugün geldiği noktada, dünya düzeninde ortaya çıkan global krizlerin nedeni olarak gösteriliyor. 1929 büyük buhranı sonrası dünya ülkelerinin kurtarıcı olarak sarıldığı kapitalist düzen ilk zamanlarda işe yarar şekilde çalışsa da zamanla ekonomik dengelerin bozulmasına yol açarak küresel anlamda krizlerin ortaya çıkmasına neden olduğu görüşü hakim bir görüş olarak karşımıza çıkıyor.

Özellikle sermaye yoğun olarak çalışan bu düzende paradan hiçbir risk almadan hatrı sayılır meblağlar kazanmak varlıklı insanların daha varlıklı olmasına neden olurken ekonominin dinamiklerini çalışmaz hala getiriyor. Ve sonucunda da ülke ekonomilerinin büyüme ve gelişimleri olumsuz etkileniyor.

Yeni dünya düzeninde Bitcoin ise insanlara yeniden uğraşları neticesinde bireysel üstünlüklerini kazanma fırsatı sunuyor. Herhangi merkezi bir otoriteye bağlı olmadan çıkarılabilen kripto paralar ile insanlar kendi bütçelerini oluşturabiliyorlar. Burada aklımıza enerji yoğun olan dijital paranın oluşturulma maliyetleri gelebilir. Evet, bu rakamlarda şu an için hatırı sayılır bir maliyeti oluşturuyor. Fakat gelişen teknoloji buna da çare bulmak üzere. Her geçen gün daha az enerji maliyeti ile Bitcoin madenciliği faaliyeti yapılabilecek teknolojiler geliştiriliyor. İlerleyen yıllarda dönüştürülebilir enerji kaynaklarının da kripto para madenciliği için daha verimli hale gelmesi ile kripto para çıkarma maliyetlerinin daha da düşeceği öngörülüyor.

Özetleyecek olursak dijital paralar kişi özelinde ve topluluklara kendi bütçelerini oluşturma imkanı tanırken, tüm dünyanın kabul ettiği bir dijital para çağı, kendini geliştiren, liyakate dayalı bir yönetim şekli olan meritokrasinin doğuşunu tetikleyebilecek bir faktör olarak karşımıza çıkıyor.

Yukarıda Bitcoin özelinde özelliklerini açıklamaya çalıştığımız kripto paralar, teknolojinin de artık daha hızlı geliştiği bu dönemde yeni dünya düzeninin para birimi olma yolunda için hızla ilerliyorlar. Güncel haberlerden artık kendini kanıtlamış olduğunu gördüğümüz bu emekleme aşamasındaki ekosistemde bir şekilde yerinizi almalısınız.

 

 

Yorum Yazın