Çözülemeyen bilmece: Libra

Yazar Temmuz 31, 2019 Ağustos 1st, 2019 Haberler, Nedir, Populer

Kripto para alanında ve ana akımda sıkça yer bulan Facebook ve diğer şirketlerin bir konsorsiyum oluşturarak desteklediği ve 2020 yılında piyasaya sürülmesi beklenen Libra, hala tartışmaların odak noktası olmaya devam ediyor. Libra, resmi white paper’inde kısaca yeni bir merkezsiz Blockchain, düşük volatiliteye sahip olacak bir kripto para ve akıllı sözleşme platformu olarak tanıtılıyor.

Merkezsiz yapıdaki Libra’nın gerçekte ne olacağı, nasıl bir Blockchain kullanacağı ve akıllı sözleşmelerdeki kullanım durumunun nasıl olacağı merak edilen spesifik sorular olurken finans piyasalarının genelinde Libra’nın ne tür bir para olacağı konusunda ortak bir soru işareti bulunuyor. Libra’nın white paper’i kripto paranın değerini ve miktarını kontrol edecek olan ana mekanizmayı ortaya koyuyor. Bu mekanizma, çeşitli fiat para birimleri ile çeşitlendirilmiş bir portföy oluşturularak net aktif değeri konsorsiyuma katılan şirketler tarafından ödenmiş yatırım fonu mantığında çalışan bir yapıya benziyor.

Dilimizde Libra, Terazi anlamına gelir. Tarihsel olarak bakıldığında ortaçağda bir para birimi olarak bilinen Libra, Latince bir kelime olup “pound” ya da “ölçek” anlamlarına da geliyor. İngiliz sterlinin işareti olan “£” sembolünün L harfinden türetilmesi bundan dolayıdır.

libra facebook

Libra sisteminin yapısı

Yatırımcılar, Libra coini fiat paraları karşılığında borsalarda alım-satım yapabilecek. Borsada işlem görecek Libra, diğer kripto paralardan farklı olarak (en azından başlangıçta) belirlenmiş fiyat üzerinden işlem görecek. Buna göre yetkili bir aracı, Librayı toptan fiyatı+alım satım farkı (marj)+işlem ücreti fiyatından satacak. Geri alımda ise toptan fiyattan alım satım farkı ve işlem ücreti çıkarılarak işlem yapılacak. Aracılar, stoklarını fiat para ile değişimi söz konusu olan Libra coinlerinin bulunduğu Libra rezervi ile etkileşime girerek yönetecekler. Bu noktada akıllara takılan kritik soru ise aracı şirketlerin, bu değişimi hangi şartlarda yapacakları?

Libra whitepaper’ında değinilen “desteklenme” iddiasını göz önüne alırsak dolaşımdaki Libra coinlerin değerinin, rezervlerde tutulan varlıkların değeri ile eşleştirildiğine rastlıyoruz. Öyle ki whitepaper’da coinlerin bedeli verilip geri alınma vaadi bulunuyor. Whitepaper, Libra’nın dolar, euro ve diğer fiat paralara bağlanmış menkul kıymetlerden oluşan bir portföy ile destekleneceğini söylüyor. Bu durumda aracının elinde bulunan bir Libra coin, borç talebi midir? Yoksa Libra rezervine ortaklık hakkını mı temsil eder? Bu da henüz ortada kalmış bir durumdur.

Libra’nın resmi whitepaper’ında kripto paranın bir borç talebi mi yoksa mülkiyet hakkını mı temsil edeceği konusunda bir netlik bulunmuyor. Bunun yerine Libra rezervi için bir para kurulu terimi kullanılıyor. Buradan yola çıkarak bakıldığında geleneksel bir para kurulu, her biri bir çapa olarak kabul edilen sabit bir miktarı ile ödenen alacak hakkını temsil eder. Ayrıca rezervlerde bağlanan para birimlerinin tamamı bulunmalıdır. Bu yaklaşıma göre Libra düzenlemesi, belirlenmiş fiat para sepetinde sabit kur rejimine göre hareket edecek denebilir.

Çoğu kişi tarafından başlarda Bitcoin ile karşılaştırılan Libra’nın tanıtımını incelediğinizde Bitcoin’in tersi bir durum ile karşılaşırsanız. Mevcut Blockchainler ve kripto paralar, kitlesel pazar kullanımı, şimdiye kadar volatil (aşırı dalgalı) fiyat hareketleri ve ölçeklenme (genişleme) eksikliği gibi engellere takıldı. Bu durum aynı zamanda kripto paraların bir değişim aracı ve servet aracı olması gibi kavramlardan uzak kalmasına da neden oluyor.

Şu an ki durumda Libra’yı bir stabil coin gibi görmemiz gerekiyor. Öyle ki ana çerçevesi, konvertibl ülke paralarına belirlenen oranlarda bağlı bir kripto para olduğunu gösteriyor. Fakat Libra’ya bu açıdan da baktığımızda işler yine karmaşık bir hal alıyor. Kripto para pazarlarından alışık olduğumuz standart stabil coinler, bildiğiniz gibi tek bir fiat paraya bağlı olarak hareket eder.

libra

Libra nasıl bir stabil coin olacak?

Libra rezerv’i ilgili açıklamalarda mal ve hizmet satın alma gücü açısından stabil olmanın öneminden bahsediliyor. Örnek olarak ise nasıl ki avro kullanan bir müşteri, kahve fiyatının devamlı değişmeyeceğinden eminse Libra sahiplerinin de zaman içinde aynı istikrarı yakalayacaklarını vaat ediyorlar.

Libra hangi açısından istikrarlı olacak? Bazı yerlerde “Libra Koruma” belgesi, mal ve hizmet satın alma gücü bakımından istikrarı öneriyor. Kahve fiyatlarındaki dengeye güvenebilecek Avro sahipleri gibi, “Libra sahipleri de coinlerinin bugünkü değerinin zaman içinde nispeten istikrarlı olacağından emin olabilirler” diyor. Bitcoin’in tersine, bu özellikte bir stabiliteye sahip kripto paranın kitlesel kabulü engelleyen değerlerin aşırı fiyat dalgalanmalarını ortadan kaldıracağını iddia ediyorlar. Ancak bu noktada satın alma gücünde istikrar sağlayacak bir mekanizmanın belirtilmediğini de söylemekte fayda var.

Libra sisteminin hedefi, kripto paranın değerini oluşturulan sepetteki mevcut fiat paraların satın alma gücüne göre sabit tutmak. Sepete alınan fiat paraların satın alma gücü ise düşük ve istikrarlı enflasyon oranlarında yavaşça düşen satın alma gücüne sahipler. Bu hedef de, kitlesel kabul görmede başka bir engele işaret ediyor: durağanlık.

Bir kişi ortalamanın üzerinde bir satın alma gücüne sahip olmayan Libra’yı neden tercih etsin? Belki Libra ödeme sistemindeki bazı özellikler kişilerin bu sistemi kullanması için etkili olabilir. Bu da Paypal ve Venmo gibi düşük maliyetli fiat para transferi sistemlerinin aldığı ücretlerden daha düşük ücret alması olabilir. Öyle gözüküyor ki döviz değişim ücretleri, Libra topluluğu önemli bir kitleye ulaşıncaya kadar ciddi bir yük olacak. Ancak Libra, önemli bir kullanıcı kitlesi kazanımı sağlayacak olan bitirici hamleyi henüz yapmış gözükmüyor.

Libra Rezervi, gerçek bir para kurulu gibi çalışabilir mi?

Aslına bakılırsa Libra, bünyesinde bir para kurulundan çok farklı özellikler de barındırıyor. Libra tek bir çapa para birimine sahip değil. Aslında herhangi bir çapa yok gibi görünüyor. Zira Libra coinleri asla borç olarak adlandırılmıyor.

libraÖrneğin sabit oranlarda 10 Libra = 5 dolar+2 euro+1 pound+100 yen+ 1 isviçre frangı gibi bir çapa para birimi sepeti düşünelim. Bu durumda white paper’de iddia edildiği üzere Libra’nın değeri, tek bir para birimine değil de fiat para birimleri sepetine etkili bir şekilde bağlanacak. Böyle bir sepete bağlı Libra’yı sabit kurdan satın alan bir kişi geri sattığında ise kur sepetinin satış anındaki değerine göre bir tutar alacak. Ödenecek olan bu tutarın ise dolaylı yolda dönüştürülen oranlarda belirli bir fiat para cinsinden yapılması bekleniyor.

Buna göre Libra’nın fiyat istikrarını sağlayacak olan sepetinde fiat paraların ağırlığı ve cinsleri arasında dengeli bir hesaplama yapabilmek oldukça önemli bir hal alıyor. White paper’de ise belirli bir sepetin veya sabit bir döviz kurundan söz edilmediği görülüyor. Konu ile ilgili bahsi geçen bölüm ise özetle; “ Libra rezervi, istikrarlı ve genel kabul görmüş merkez bankalarının para birimleri cinsinden banka mevduatları ve devlet tahvilleri dâhil olmak üzere düşük volatiliteli varlıkları tutan bir portföydür”  şeklinde ifade ediliyor. Rezerv portföyü, açık şekilde çoklu devletler ve para birimlerine karşı çeşitlendirilmiş. Ayrıca eşit bir geri ödeme oranı gayretinin söz konusu olmadığı da ifade ediliyor. Yani dolara bağlı bir stabil coin nasıl doların diğer paralar karşısındaki değeri oranında fiyat dalgalanması yaşıyorsa Libra’da bağlı olduğu sepetteki finansal varlıkların dalgalanması oranında bir fiyat hareketliliğine sahip olacak.

Libra Rezervinin sahip olduğu yatırım fonu özellikleri

Belgelerde açıklandığına göre, Libra rezerv portföyü, yatırım fonu özellikleri de taşıyor. Bu rezerv,  sadece kısa vadeli devlet tahvili ve nakit benzeri varlıkları bünyesinde bulunduruyor. Tahvillerin tümü temerrüt riski düşük, yüksek likitideye sahip ve zaman riski düşük olanlardan oluşuyor. Piyasaya sonradan sürülecek veya geri alınacak Libra coinleri için ise rezerv fonu, açık uçlu bırakılmış. Varlıkların likit olması ise dolaşımdaki Libra sayısının artması veya azalmasına göre rezerv büyüklüğünün kolayca ayarlanmasına olanak tanıyor.

Yatırımcılar, geleneksel bir yatırım fonunu bir aracı olmadan direkt alıp satabilirler. Libra coin alım satımı ise bir aracı vasıtasıyla gerçekleştirilmesi planlanıyor. Libra, bu özelliğiyle geleneksel bir yatırım fonundan ayrılıyor. Ayrıca kesin olarak hiçbir yerde aracıların elinde bulunacak olan yatırım fonu portföyü olarak tanımlanan Libra coinler için geri alım değerini belirleyebileceklerinden söz edilmiyor.

Sonuç

libra facebookLibra projesi, whitepaper’i açıklanması ile birlikte birçok ülkede siyasi otoritelerin gündemini meşgul etti. Facebook gibi devasa kullanıcı kitlesi ile hazır bir ekosisteme sahip olması ve birliğin uluslar arası faaliyetlerde bulunan şirketlerden oluşması, ülkelerin bu dijital para projesi ile ilgili erken önlemler almasına yol açtı.

Henüz Libra projesi ile ilgili birçok konu netleşmemiş olsa da tüm dünyada önemli bir nakit akışına sahip olma potansiyeli, ülkelerin merkez bankalarının para politikası gücüne de etki edebileceği düşünülüyor. Bu yüzde gelişmiş ülkeler Libra henüz piyasaya sürülmeden çeşitli önlemler alma gayretindeler.

Asıl amacı alışverişlerde kullanılan bir değişim aracı olmak olan Libra, bu amacında başarılı olduğu takdirde kolayca servet biriktirme aracı olarak da talep görebilir. Tüm dünyada kullanımı hatrı sayılır seviyelere çıktığında ise diğer kripto paralar ile değişimi söz konusu olacak Facebook’un kripto parasının kripto para ekosistemini büyük ölçüde geliştirme potansiyeli bulunuyor.

Özetleyecek olursak; 2020 yılı Bitcoin halvening, Ethereum 2.0 ve Libra coinin piyasaya sürülüşü ile Kripto para dünyası için oldukça parlak bir yıl olacak gibi gözüküyor.

Yorum Yazın