çin dijital para birimiKripto para ekosisteminin gündeminde olan konulardan biri gelişmiş ülkelerin merkez bankaları tarafından desteklenen (merkez bankası dijital parası-CBDC) dijital paraları çıkarma olasılığı. Bu alanda en somut adım ise geçtiğimiz yılsonlarında Çin merkez bankasından gelmişti. Şu an ise Çin merkez bankası, DCEP adını verdiği dijital paranın çalışmalarını tüm hızıyla sürdürüyor.

Zaman zaman Avrupa Merkez Bankası’ndan da benzer açıklamalar gelirken önümüzdeki 2 yıl içerisinde Avrupa bölgesinin de bu yolda yürüyeceği sinyalleri geliyor.

Bunun yanında Rusya’nın da merkez bankası dijital parasını tedavüle sürme çalışmaları bulunuyor. Ayrıca nakit kullanımının çok düşük oranlarda olduğu İsveç de e-krona üzerinde çalışıyor. Gerçekten de, birçok ülke bu dönem merkezi bir dijital para üzerinde çalışıyor. Senegal ve küçük Marshall Adaları’nda mevcut para birimlerine dijital paraları entegre etme planları var, Venezuela ve Ekvator gibi diğerleri ise bu alana hızlı girdi ancak şu ana kadar beklenen başarı gelmedi.

Bu gelişmeler uluslararası para sistemini tamamen değiştirecek türden. Bugünün sistemi, istikrarlı bir ticaret ortamı yaratmak için Müttefik ulusların para birimlerini ABD dolarına sabitlemeyi kabul ettiği ve doların altına sabitlemeyi kabul ettiği 1944 tarihli Bretton Woods konferansına dayanıyor.

Bretton Woods, 1970’lerde dolar/altın taahhüdü Amerikalılar tarafından terk edildikten sonra yavaş yavaş serbest döviz kurlarıyla değiştirilmesine rağmen, dolar o zamandan beri para sisteminin kalbinde yer aldı. Bugün, uluslararası ödemelerin yaklaşık % 40’ı ve dünyanın toplam döviz rezervlerinin % 60’ı ABD doları cinsinden. Euro daha küçük bir pazara sahip ama yine de önemli bir oran alıyor: uluslararası ödemelerin % 30’undan fazlası euro üzerinden yapılırken rezervlerin % 20’si euro cinsinden tutuluyor.

ABD Hâkimiyeti Devam Ediyor

Amerikan mali baskınlığı, Merkez Bankası’nın (FED) neredeyse dünyanın merkez bankası olarak hareket etmesine yol açıyor. Çünkü para politikası komitesi dolar faiz oranlarıyla ne yapmaya karar verirse versin her yerde büyük sonuçlar doğuruyor. Doların SWIFT uluslararası ödeme sistemine egemen olmasından dolayı, bu işlem maliyetlerini azaltmak ve küreselleşmeyi hızlandırmak için uluslararası parasal düzeni yıllarca sürdürmek için çok önemliydi.

Ancak son yıllarda resim değişti. Dünyanın büyük güçleri arasındaki yüksek gerilimle, birçok yorumcu, sonuçlarına aldırmadan Amerika’nın sistemi kendi ekonomisinin avantajına kullanmakla suçluyor. ABD’nin uluslararası ödemeleri siyasi bir araç olarak kullanmasıyla ilgili ciddi endişeler de var, örneğin, AB bankalarından gelen itirazlara rağmen İran bankalarının uranyum zenginleştirme faaliyetinden dolayı SWIFT kullanımını engellemesi gösterilebilir.

Tartışmalar arasında dolar hâkimiyetinin şimdi küreselleşmenin derinleşmesini engellediği konusu da var. Ancak birçok ülke bu durumu değiştiren hamleler yapıyor. İngiltere, Fransa ve Almanya, INSTEX’i İran ile alternatif bir ticaret aracı olarak kurdu ve yakın zamanda altı AB ülkesi daha katıldı.

Merkez bankaları arasında iki ülkenin para birimlerini doğrudan değiştirmesine olanak tanıyan ikili anlaşmaların sayısında büyük bir artış oldu. Bu arada, Almanya ve Hollanda da dâhil olmak üzere bazı ülkeler altın rezervlerini ABD’de uzun süredir depolandıkları merkezlerden geri alıyorlar.

Blockchain Teknolojisi Ödeme Sistemlerinin Alt Yapısını Oluşturacak

Ancak karşılaştırmalı olarak, blockchain teknolojisine dayanan büyük merkezi dijital para birimleri devrim niteliği taşıyor. Blok zincirler, herhangi bir ülkenin veya şirketin kontrolü altında olmak yerine merkezi olmayan bilgileri depolamak için şifrelenmiş defter kayıtlarıdır. Uluslararası ödemelere uygulandığında ise bu SWIFT’den çok daha şeffaf ve daha ucuz işlem yapma olasılığı sunar.

Ödeme sürelerini birkaç günden bir saniyeye indirebilir ve maliyeti % 0,01 oranlarına kadar düşürebilir. Kısmen banka hesapları hatta internet erişimi gerektirmedikleri için çok daha yüksek miktarlarda ödeme yapma kapasitesine sahip olacak.

Bitcoin ve XRP gibi kripto para birimleri, uluslararası ödemeler için blok zincirleri kullanmada iyi bir deney oldu. Ancak ülkeler kendi eşdeğer birimlerini tedavüle çıkarttıklarında, bunların avantajı daha fazla olacak. Devletler tarafından desteklenecekler ve Bitcoin gibi tamamen merkezsiz kripto para bu birimlerle rekabet etmekte zorluk yaşayacak.

Bizi Gelecekte Ne Bekliyor?

Bilgi çağında teknolojik değişim inanılmaz derecede hızlı olmakla birlikte, uluslararası ödeme sistemi henüz bu hızı yakalayamamış durumda. Ancak merkez bankası dijital para birimleri piyasaya girdiğinde, bu durum aniden değişim gösterecek. Tıpkı akıllı telefonların çoğunun eski cep telefonlarını hızla ortadan kaldırması gibi, hiçbir ülke blockchain ödemelerini uzun süre reddedemeyecek.

Örneğin, ABD Hazine Bakanı Steve Mnuchin geçtiğimiz günlerde ülkesinin önümüzdeki beş yıl içinde dijital bir dolar başlatacağını düşünmediğini söylerken, siyasi ağırlık merkezinin değişeceği ve herkesin devrime katılacağı bir an olacak. 5G ağı ve Nesnelerin İnterneti önümüzdeki birkaç yıl içinde gerçekten mantar gibi çoğaldıktan olduktan sonra, mevcut sistemi, daha hızlı değiştirmek de mümkün olacak.

Bu yeni bir uluslararası para döneminin başlangıcı olacak. ABD dolarını mecburen uluslararası ticarette uzlaştırma para birimi olarak kabul etmek yerine, alıcılar ve satıcılar çeşitli para birimlerinden serbestçe seçim yapabilecekler. Ayrıca, yüksek güvenilirliğe ve gelişmiş finans endüstrisine sahip küçük ülkelerin para birimlerinin yanı sıra bir dizi yeni güçlü bölgesel para birimi de görüyoruz. Ülkeler ve merkez bankaları, para birimlerini devalüe eden politikalar uygularlarsa, uluslararası tüccarların bunun yerine rakip para birimlerini seçeceğini bilerek bu pazarda birbirleriyle serbestçe rekabet edecekler.

Bunun ötesinde, ülkeler para birimlerini ve platformları düzenlemek, teknolojiyi standartlaştırmak ve sistemin istikrarını korumak için kripto para birlikleri oluşturacaklar. Böylece yeni finansal ürünlerle birlikte yeni takas sistemleri ortaya çıkacaktır. Kısacası, tamamen yeni bir kullanıcı merkezli finansal ekosistem olacak.

Dijital Para Birimleri Ekonomik Büyümeye Katkı Sağlayacak

Ödeme yöntemlerinde yenilikler olduğunda, talepte daima bir artış olur. Çin’in Alipay ve WeChat Pay bunun en iyi örnekleridir. Son zamanlarda Apple Pay ve Amazon Go gibi benzer yükselen girişimler de görüyoruz.

Ancak bunlar esas olarak kapalı devre sistemlerdir. Merkez bankası dijital para birimleri, uluslararası ticarette ve işbirliğinde artış sağlamalıdır. Daha küçük oyuncular küresel pazara katıldıkça ve tüketiciler daha düşük maliyetle daha geniş bir ürün ve hizmet yelpazesinden yararlandıkça yeni bir ekonomik büyüme kaçınılmaz olacaktır.

Bu, mevcut sistemden faydalananlar için bir tehdit olarak görünebilir ancak bundan sonra gelecek sistemlerden faydalanarak yeni bir hâkimiyet kurabilirler. Farklı ülkeler için soru, değişimi benimsemeleri mi yoksa statükoyu savunmaya mı çalıştıklarıdır. Facebook’dan Mark Zuckerberg’in Amerikalı milletvekillerine Çin’in dijital para birimi DCEP planına yanıt olarak söylediği gibi, “bu sorunları tartışırken dünyanın geri kalanı beklemiyor”. Ülkeler ne kadar çabuk entegre olursa, gelecekteki yeni sistemde o kadar iyi konum elde edebilirler.

Yorum Yazın