Bitcoin’e doğrudan sahip olmadan kripto paranın fiyat hareketlerine yatırım yapmak isteyen yatırımcılar için vadeli işlemler, bunu etkin bir şekilde gerçekleştirmek için uygun ve düzenlenmiş bir yöntem sunuyor. Bu ayrıca Bitcoin’deki fiyat dalgalanmaları riskine karşı korunmaya da yardımcı olan finansal bir araç.

Geleneksel vadeli sözleşmelerin çalışma mantığı

Finansal vadeli işlemler, bir esas varlığa dayalı gelecekteki kesin bir tarihte belirlenmiş bir fiyat üzerinden alım veya satım yapılmasını sağlayan sözleşmelerdir. Taraflar, sözleşmenin sona ermesi durumunda sözleşmenin şartlarını yerine getirmekle veyahut sözleşmenin süresi dolduktan sonra malın fiyatını satın almak veya satmakla yükümlüdürler.

Taraflar vadeli işlem sözleşmesinde iki pozisyon alabilirler; Alış veya satış pozisyonu. Alış pozisyonu, tarafın gelecekteki temel varlıkları belirli bir fiyattan almayı kabul ettiği anlamına gelirken, satış pozisyonu tarafın belirli süre sonundan sözleşmenin gelecekte sona ermesi üzerine temel varlığını belirli bir fiyattan satmayı kabul etmesi anlamına gelir.

Vadeli sözleşmeler, düzenlenmiş borsalarda işlem görürler. Düzenli olarak iki amaç için kullanılırlar:

  • Temel varlığın fiyat hareketine ilişkin spekülasyonlardan yararlanmak
  • Riskten korunma (Hedge)

İlk durumda; bir taraf fiyatın sözleşmenin sona erme tarihine kadar yükseleceğini öngörüyorsa petrol vb. bir emtia üzerinden vadeli işlem sözleşmesi satın alabilir. Örneğin; sözleşmenin başlangıcında petrolün 50 dolar olması durumunda ve satın alan taraf sözleşmenin sona ermesinden önce fiyatın yükseleceği beklentisi içinde olursa fiyatın artması durumunda nakit uzlaşmayla kâr elde edebilir veya sözleşmeyi spot (ikincil) piyasada sözleşme süresi içinde daha yüksek bir fiyata satabilir.

Öyleyse eğer A şirketi iki varil petrol için varil başına 50 dolarlık bir vadeli sözleşmesi satın alırsa ve sözleşmenin sona ermesiyle fiyat varil başına 80 dolara yükselirse o zaman A şirketi, varil başına 30 dolarlık fiyat farkından 60 dolara kadar bir kazanç sağlayabilir. Ancak eklemek gerekir ki vadeli işlemler emtialar ile sınırlı değildir. Finansal varlıkların fiyatı hakkındaki spekülasyonlar için de bir araç olarak kullanılabilirler.

İkinci durumda; vadeli sözleşmeler sözleşmedeki dayanağı aktif olarak kullanan ya da üreten bir işletmeyi etkileyebilecek olumsuz fiyat hareketlerine karşı korunma amaçlı kullanılır. Bu şekilde, bir taraf, olumsuz fiyat hareketlerinden kaynaklanan zararlardan ziyade mevcut fiyattaki işlerinden daha istikrarlı finansal sonuçlar sağlayabilir. Örneğin; mevcut petrol fiyatı varil başına 50 dolar ise, petrol fiyatının yükselmesini bekleyen bir nakliye şirketi varil başına 50 dolardan 10 varil için vadeli işlem sözleşmesi satın alabilir ve sözleşmesi 500 dolar değerinde olur. Sözleşmenin sona ermesinin ardından varil başına fiyat 60 dolara yükselirse, şirket 100 dolar kazanarak petrolün kur riskine bağlı zararından kendini korumuş olarak yararlı bir mekanizma kurmuş olur.

Bitcoin Vadeli İşlemleri

Bitcoin vadeli işlemleri, katılımcıların aslında Bitcoin’e sahibi olmadan Bitcoin fiyatı üzerine spekülasyon yapılmasına izin verir. Bakkt gibi yakında açılması beklenen vadeli işlem platformları ise sözleşmeler için varlığın fiziksel teslimatını sağlamayı planlıyor. Ancak kripto para borsalarında doğrudan Bitcoin satın almak/satmak veya kendi cüzdanlarında saklamak zorunda kalan yatırımcılardan ziyade onların gözetim hizmeti veren kuruluşlarda saklanması planlanıyor. Bu arada Bakkt platformunun ertelenmesindeki ana sebeplerinden biri de düzenleyici kuruluşun henüz bu gözetim hizmetleri konusunda ikna olmamasından kaynaklanıyordu.

Bitcoin vadelilerine katılan işletmeler esas olarak belirli bir süre boyunca Bitcoin fiyatı üzerine yatırım yapıyorlar. Ayrıca Bitcoin vadelileri, yukarıda kısaca bahsettiğimi geleneksel bir finansal varlığa dayalı vadeli işlem sözleşmeleriyle aynı şekilde çalışır. Yatırımcılar Bitcoin’de uzun süre fiyatın artmasını bekleyebilir ya da kısa zamanda bazı sahip olduklarıyla olası zararları azaltabilir.

Örneğin; Barış 5.000 dolara 1 Bitcoin’e sahipse ve fiyatının düşmesini bekliyorsa, o anki 5.000 dolardan bir vadeli işlem sözleşmesi satabilir (satış pozisyonu). Eğer sözleşmenin sona ermesine yakın fiyat 4.000 dolara düşerse, vadeli işlemlerini geri alabilir (alış poziyonu).Yani sözleşmesini 4.000 dolardan satın aldığından daha yüksek bir fiyata satarak yatırımında 10.000 dolar koruduğu anlamına gelir.

Bitcoin vadeli işlemleri yatırımcılar için çeşitli avantajlar sağlamaktadır. Birincisi, düzenlenmiş borsalarda işlem görerek işlemlerini doğrudan kripto para borsalarıyla uğraşmak istemeyebilecek büyük ve kurumsal yatırımcılar için daha tanıdık ve rahat hale getiriyor. İkincisi, sözleşmeler Bitcoin’in nasıl çalıştığını bilmeyen birçok insan için prosedürleri ortadan kaldırarak ve depolanması süreci ile uğraşmadan, varlığın fiyatı üzerinden yatırım yapmasına izin verir. Üçüncüsü, Bitcoin teşviki ile yatırımcılar daha fazla risk sahasına sahip olarak, piyasaya daha fazla likidite eklenir. Son olarak, vadeli işlem ticareti uzun vadede Bitcoin’in fiyatının daha az dalgalanmasına neden olabilir ve yatırımcıların kendilerini olumsuz fiyat dalgalanmalarından korumalarını sağlayabilir.

Dünyanın en büyük vadeli işlem platformlarından biri olan CBOE, Aralık 2017’de ilk Bitcoin vadeli işlemlerini başlattı. Ardından Chicago merkezli bir platform olan CME izledi. O zamandan beri, bazı platformlar ve büyük kuruluşlar kripto para borsaları da dâhil olmak üzere Bitcoin vadeli işlemlerini başlatma planlarını dile getirdi.

Düzenleyici gelişiminde Bitcoin vadeli işlemlerinin rolü

Bitcoin vadeli işlemleri, düzenlenmiş borsalarda Bitcoin alım satım teklifiyle ilgili ilk büyük kurumsal gelişme olmuştur. O zamandan beri, Bitcoin’in bir varlık olarak statüsünün yanı sıra Bitcoin ETF’lerin potansiyel teklifiyle ilgili sayısız gelişme yaşanmıştır.

Özellikle SEC, Bitcoin ETF’leri için hâlihazırda Bitcoin piyasalarının olgun veya likit olmadığını öne sürerek birçok başvuruyu reddetti.

Bitcoin vadeli işlem ticareti, yatırımcılara çeşitli avantajlar sunar ve bir finansal varlık olarak hem Bitcoin’in yasallığı hem de düzenleyiciler ve yatırımcılar tarafından daha fazla destek sağladığı için büyümeye devam etmelidir. Bazı platformlar, hâlihazırda kripto para için vadeli işlem ticareti yapıyorlar. Fakat Bitcoin vadeli işlem ticaretini fiziki teslim formatında yapmayı planlayan Bakkt’ın lansmanı, kurumsal yatırımcıların kripto para piyasasına fon aktarmalarını sağlayacağı için önemli bir adım olarak görülmektedir.

Yorum Yazın